Są osoby, które przychodzą do gabinetu i mówią: „Nie wiem, czy mam prawo tu być. Przecież nie dzieje się nic dramatycznego”. Mają pracę, relacje, obowiązki. Wstają rano, wykonują zadania, odpowiadają na wiadomości, spotykają się z ludźmi. Z zewnątrz wszystko wygląda poprawnie.

A jednak w środku pojawia się zdanie: „Nie czuję, że naprawdę żyję”.

To doświadczenie bywa trudne do nazwania. Nie zawsze spełnia kryteria depresji. Nie zawsze przypomina wypalenie zawodowe. Czasem nie ma jednej wyraźnej przyczyny. Jest raczej rozmyty stan zawieszenia: mniej radości, mniej sensu, mniej ciekawości świata. Człowiek funkcjonuje, ale jakby na niższej mocy.

W psychologii i socjologii taki stan coraz częściej opisuje się słowem languishing. Termin ten został ukuty przez socjologa Coreya Keyesa i bywa tłumaczony jako „wegetowanie”, „osłabienie”, „brak werwy” albo „marnienie”. Miał określać stan psychiczny, który nie jest depresją — ponieważ u osób pozbawionych werwy nie obserwuje się pełnych symptomów tej choroby — ale nie jest też pełnią zdrowia psychicznego.

Osobom doświadczającym languishing często brakuje motywacji, mają trudności z koncentracją, nie czują radości z tego, co robią, trudno im się zebrać i częściej towarzyszy im ogólnie złe samopoczucie. To nie musi być gwałtowny kryzys. Częściej przypomina powolne przygasanie.

Kiedy nie cierpisz ostro, ale przestajesz czuć pełnię

W gabinecie często słyszę podobne zdania:

„Nic mnie szczególnie nie cieszy”.
„Robię wszystko, co trzeba, ale bez przekonania”.
„Nie jestem smutna cały czas, tylko jakaś pusta”.
„Nie mam energii, ale nie umiem odpocząć”.
„Nie mam powodu narzekać, więc tym bardziej czuję się winna”.

To ostatnie jest szczególnie ważne. Osoby w stanie emocjonalnego utknięcia często zaczynają podważać własne przeżycia. Porównują się z innymi: „Ludzie mają gorzej”, „Przesadzam”, „Powinnam być wdzięczna”. W efekcie zamiast potraktować swoje samopoczucie jako informację, zaczynają je unieważniać.

Tymczasem psychika nie wysyła takich sygnałów bez powodu. Brak satysfakcji, poczucie pustki, trudność z zaangażowaniem czy utrata wewnętrznego kierunku mogą oznaczać, że od dłuższego czasu żyjemy w sposób odłączony od własnych potrzeb.

To nie musi być depresja, ale nie warto tego lekceważyć

Depresja często kojarzy się ze smutkiem, bezsennością, utratą apetytu, poczuciem beznadziei czy niemożnością wykonywania codziennych czynności. W praktyce obraz depresji może być różny, dlatego przy nasilonym cierpieniu zawsze warto skonsultować się ze specjalistą.

Languishing jest jednak czymś innym. Człowiek zwykle nadal działa. Chodzi do pracy, odbiera dzieci ze szkoły, robi zakupy, prowadzi rozmowy. Problem polega na tym, że coraz mniej jest w tym życia. Jakby codzienność była wykonywana automatycznie, bez poczucia uczestnictwa.

To stan pośredni: między dobrostanem a wyraźnym kryzysem psychicznym. I właśnie dlatego bywa przeoczany. Nie krzyczy tak głośno jak załamanie. Nie zatrzymuje natychmiast. Raczej powoli odcina dostęp do przyjemności, sprawczości i sensu.

Dlaczego tak wiele osób czuje się „pomiędzy”?

Współczesne życie bardzo sprzyja takiemu stanowi. Funkcjonujemy w nadmiarze bodźców, informacji i oczekiwań. Jesteśmy stale dostępni. Odpoczynek często zamienia się w kolejne zadanie do wykonania. Nawet rozwój osobisty potrafi stać się presją: trzeba lepiej spać, lepiej jeść, lepiej pracować, lepiej odpoczywać, lepiej czuć.

Do tego dochodzi doświadczenie ostatnich lat: pandemia, niepewność ekonomiczna, wojna blisko granic, napięcia społeczne, zmiany klimatyczne, przeciążenie pracą i samotność ukryta pod pozorem ciągłego kontaktu online. Wiele osób nie przeżywa jednego ostrego kryzysu, lecz długotrwałe napięcie rozłożone w czasie.

Organizm potrafi się do takiego napięcia dostosować, ale cena bywa wysoka. Czasem nie czujemy już lęku wprost. Czujemy za to znużenie, obojętność i wewnętrzne oddalenie.

Co taki stan próbuje nam powiedzieć?

Z perspektywy psychoterapeuty nie traktowałabym languishing wyłącznie jako problemu do szybkiego usunięcia. To raczej zaproszenie do zatrzymania się i zadania kilku ważnych pytań.

Czy moje życie ma w sobie miejsce na regenerację, czy tylko na odzyskiwanie minimum sił?
Czy robię coś dlatego, że tego chcę, czy głównie dlatego, że muszę?
Czy mam relacje, w których mogę być naprawdę sobą?
Czy umiem rozpoznawać swoje potrzeby, zanim staną się kryzysem?
Czy od dawna nie żyję według scenariusza, który przestał być mój?

Czasem pod poczuciem pustki kryje się niewyrażona złość. Czasem żal po czymś utraconym. Czasem samotność. Czasem zmęczenie wieloletnim dopasowywaniem się. Czasem brak kontaktu z własnym pragnieniem, bo przez lata ważniejsze było spełnianie oczekiwań.